Buğdayda Take-All Çökerten

Anasayfa

Buğdayda Take-All Çökerten

BUĞDAYDA ÇÖKERTEN = (Gaeumannomyces graminis) HASTALIĞ

Etmeni: Gaeumannomyces graminis f.sp.tritici

(Ophiobolus graminis)

Belirtileri : Bu hastalık etmeni kökler ve sapların alt kısımlarında çürüklüklere neden olur.Alt boğum arası, yaprak kını ve kökler parlak siyah bir renk alır. Büyüteçle bakıldığında ilk yaprak kınının altındaki boğum arası üzerinde koyu renkli mantarlar görülebilir. Kökler üzerinde ise, siyah renkli, kalın, işleyici (yürüyücü) mantarlar  belirgin bir şekilde meydana gelir. Ağır bulaşma bitkileri bodurlaştırır, sap ve başakları beyazlaştırır. Hastalık bitkilerin genç devrelerinde oluşursa sayısı azalır ve başaklar çoğunlukla steril olur.

 Hastalığın Gelişmesi: Hastalıketmeni olan mantar toprak içindeki bitki artıkları üzerindekalır. İlk bulaşma topraktaki mantara  temas etmekle olur. Bulaşma bitkinin bütün gelişme devrelerinde olabilir, fakat 12-18°C sıcaklıktaki alkali veya besin maddesi yetersiz toprak şartları bulaşmaya çok uygundur. Nitratın da hastalığın gelişmesini teşvik edici olduğu görülmektedir. Geç devrelerde meydana gelen bulaşmalar çoğunlukla sadece köklere etkili olabildiği için daha az zararlıdır.

 Konukçular/Yaygınlık : Çökertenin etmeni buğday, tritikale ve bunlara akraba bazı otlar için bir miktar seçicilik gösterir. Hastalık, ılıman buğday üretim alanlarına özgü gibi görünmektedir.

 Önemi : Çökerten sürekli buğday yetiştiren bölgelerde yaygın olup, özellikle  az sürüm uygulanan kışlık buğday alanları ile yazlık buğdayın sonbaharda ekildiği yerlerde belirgin verim kayıplarına neden olmaktadır.

Buğday çökerten hastalığının etmeni olan mantar Gaeumannomyces graminis var.tritici buğday bitkisisin köklerinde yaşamını sürdürmektedir. Aynı zamanda bu varyete arpa, çavdar, triticale bitkisinin köklerinde de yaşayabilmektedir. Fakat Gaeumannomyces graminis var. tritici yulafta bulunmamaktadır. Yulafta bu mantarın başka bir varyetesi olan Gaeumannomyces graminis var. avenae yaşamakta ve yulaf gibi birkaç buğdaygil bitkisinde daha yaşamını sürdürmektedir.

             Özellikle tüm dünyada karasal-ılıman iklimin hakim sürdüğü tüm alanlarda bu hastalığa karşı entegre bir mücadele sürdürülmektedir. Hastalık daha öncede açıklandığı gibi çürümekte olan bitki kalıntılarının üzerinde yaşamaktadır ve buğday bitkisi ilk çimlenme anından itibaren tüm gelişme dönemi boyunca köklerle teması anında hastalık etmeni mantar buğdayı hastalandırabilmektedir.  Hastalık faktörleri arasında klima, münavebe, ekim tarihi, toprak tipi, toprak işleme ana etmenlerdendir. Klimaya bağlı (ılıman geçen kış, yağışlı ilkbahar ve erken gelen yaz dönemi olan faktörlere müdahale şansımız bulunmamaktadır.

            Bitki münavebe sistemine, ekim tarihine müdahale şansımız olsa bile tam başarılı olmak için tüm dünya da bu hastalık etmenine karşı özelleşmiş birtakım tohum fungusit ilaçlamaları bulunmaktadır. Ülkemizde bu fungusitlerin olmayışı özellikle önümüzdeki sene için buğday üreticilerimizi olumsuz etkileyeceği kesindir. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de özelliklede Trakya bölgesinde iklimlerin değişmesinin bir yan etkisi olarak , bu hastalık tüm buğday ekili alanlarımızda farklı oranlarda olmak üzere hem dane verimini , hem de dane kalitesini olumsuz etkileyecektir. Kontrolünü sağladığımız ekili hububat alanlarımızda, tecrübelerimiz ışığında hastalığın görüldüğü alanlarda %15 -% 50 arasında verim ve kalite kaybı yaşatacağı kesindir. Dünyada mücadelesi en zor buğday hastalıklarının başında gelen Take-All (Çökerten)  hastalığına karşı, hem kültürel önlemleri, hem de kimyasal yöntemleri birlikte kullanarak, önümüzdeki üretim dönemlerinde başarılı olabiliriz.